Polski Jubiler

 NUMER ARCHIWALNY


Na ok豉dce: Na ok豉dce: Jaros豉w Westermark, pier軼ionek, bursztyn, z這to, "Amberif 2002".

fot. J. Westermark

W NUMERZE

Nefryt a nefrytoidy

      Do嗆 cz瘰to na licznie organizowanych obecnie w kraju i za granic gie責ach zbieracze i kolekcjonerzy prezentuj okazy ska, kt鏎ych kolorystyka, faktura powierzchni i zwi瞛這嗆 wskazywa造by jednoznacznie, 瞠 jest to nefryt. Tymczasem w rzeczywisto軼i s to b康 znefrytyzowane serpentynity, b康 te serpentynity w豉軼iwe. Prawid這we okre郵enie charakteru takiej ska造 nie jest ani proste, ani bezpo鈔ednie. W tym celu nale瘸這by wykona kompleks bada fazowych, g堯wnie mikroskopowych, rentgenograficznych i chemicznych, by na ich podstawie m鏂 wypowiedzie si, czy okazem jest nefryt, czy raczej nefrytoid. Niemniej tego w豉郾ie nale篡 oczekiwa od kolekcjoner闚 i zbieraczy minera堯w, ska i skamienia這軼i - koniecznej profesjonalno軼i popartej podstawami naukowymi.
     Na wst瘼ie nale篡 wyja郾i, czym z punktu widzenia petrografii, a zatem i gemmologii, jest sam nefryt. Bior帷 pod uwag z這穎ny sk豉d mineralny, odpowied jest prosta - jest to niew徠pliwie ska豉. Cechuje si ona na og馧 ciemnozielonym zabarwieniem, du膨 zwi瞛這軼i, licznymi r騜nobarwnymi przerostami lub u篡leniami, co nadaje jej ciekaw faktur, zw豉szcza po wypolerowaniu powierzchni. Buduj j g堯wnie amfibole szeregu tremolit-aktynolit, wyst瘼uj帷e w skale w r騜nych proporcjach ilo軼iowych. Niekiedy jest to mieszanina aktynolitu i ferrotremolitu, a niekiedy prawie sam tremolit. Minera造 te tworz bez豉dne skupienia wzajemnie przerastaj帷ych si, pogi皻ych drobnych w堯kien, daj帷ych struktur pil郾i. Ten rodzaj budowy wewn皻rznej nefrytu decyduje o jego du瞠j zwi瞛這軼i i wytrzyma這軼i. Obok wymienionych sk豉dnik闚 w skale tej pojawiaj si w 郵adowych ilo軼iach r闚nie minera造 z grupy chloryt闚, g堯wnie klinochlor. Cz瘰to tak瞠 obserwuje si drobne 篡趾i ubogiego w FeO jasnego tremolitu m這dszej generacji czy te r騜owawe przerosty zoisytowo-diopsydowe.
     Obecno嗆 tych minera堯w, kt鏎e w zasadniczy spos鏏 wp造waj na kolorystyk ska造, jest typowa w豉郾ie dla nefrytu wyst瘼uj帷ego na Dolnym 奸御ku w masywie serpentynitowym Jordanowa 奸御kiego ko這 Sob鏒ki. Jest to jedyne w Polsce dobrze udokumentowane wyst徙ienie tych ska; znane ju by這 w neolicie. Jak podaj zapiski historyczne, ludy zamieszkuj帷e okolice 奸篹y i Raduni stosowa造 od豉mki serpentynitowe do wyrobu m.in. siekier, no篡, motyk i topor闚 wojennych. Zapewne te przy tej okazji wykorzystywano obecny tam nefryt. Swego czasu kamie ten nale瘸 do najcenniejszych surowc闚 mineralnych w Europie.
     Ojczyzn nefrytu s Chiny, gdzie dzi瘯i swej pi瘯nej barwie kamie ten od wiek闚 by cennym materia貫m jubilerskim i rze嬌iarskim. W鈔鏚 klejnot闚 znajduj帷ych si w skarbcu pa豉cu cesarskiego w Pekinie za najdoskonalsze arcydzie這 sztuki jubilerskiej uchodzi bukiet chryzantem, w kt鏎ym listki kwiat闚 zosta造 wykonane w豉郾ie z jasnozielonego nefrytu. W wierzeniach ludowych kamie ten uwa瘸no za 鈍i皻y. Stanowi r闚nocze郾ie symbol ludzkich cn鏒, zw豉szcza pi璚iu najwa積iejszych: mi這sierdzia, skromno軼i, odwagi, sprawiedliwo軼i i m康ro軼i, oraz uczciwo軼i, grzeczno軼i, czysto軼i obyczaj闚, waleczno軼i i wierno軼i. R闚nie na p馧kuli po逝dniowej kamie ten by czczony od wiek闚 m.in. przez ludno嗆 tubylcz na Nowej Zelandii, gdzie wyrabiano z niego amulety, kolczyki, d逝ta, groty, strza造, no瞠 i m這tki.
     Najbogatszym kontynentem pod wzgl璠em wyst瘼owania i zasobno軼i z堯 nefrytu jest Azja. Z這瘸 nefrytu znajduj si g堯wnie w Chinach i na Syberii. Szczeg鏊n rol w ich odkryciu i opisaniu odegrali polscy uczeni, przede wszystkim K. Bohdanowicz, A. Czerski, B. Dybowski, L. Jaczewski.Fot. 1. Serpentynit, Nas豉wice ko這 Sob鏒ki.
     Jak ju wspomniano, nefryt w Jordanowie 奸御kim, a tak瞠 w innych miejscach 鈍iata wyst瘼uje w obr瑿ie ska serpentynitowych. S to utwory metamorficzne, powsta貫 z przeobra瞠nia pierwotnych ultramafit闚 i mafit闚. Tym z這穎nym procesom przemian podlega造 dominuj帷e w nich krzemiany magnezu i 瞠laza, tj. oliwiny i pirokseny, daj帷 w efekcie nagromadzenia minera堯w serpentynowych (antygoryt, lizardyt, chryzotyl). Obok relikt闚 oliwinowych i piroksenowych w ska豉ch tych przewa瘸j wi璚 produkty serpentynizacji w postaci wymienionych wy瞠j minera堯w, ale tak瞠 magnetyt, chromit, w璕lany (magnezyt) oraz minera造 grupy SiO2 (chalcedon, opal).
      Serpentynity cechuj si najcz窷ciej barw zielon lub zielonawoczarn, spotyka si te odmiany 鄴速awe, brunatne, brunatnoczerwone lub nawet czarne. Zwykle ich zabarwienie nie jest jednorodne, cz瘰to s plamiste lub pr璕owane (tzw. "w篹owce", "禦ijowce"), drobnoplamiste (tzw. serpentynity "b這tne"), pasiaste. Bogactwa wra瞠 estetycznych dostarczaj tzw. serpentynity w堯kniste, wzbogacone w azbest chryzotylowy.Fot. 2. Skupienia ska造 diopsydowo-zoisytowej w nefrycie, Jordan闚 奸御ki ko這 Sob鏒ki.
     S to ska造 masywne, bardzo twarde, jednak瞠 w stanie 鈍ie篡m daj si 豉two obrabia. Pomimo zewn皻rznego podobie雟twa niekt鏎ych odmian serpentynit闚 do nefrytu, s to odmienne pod wzgl璠em petrograficznym typy ska. R騜ni je nie tylko sk豉d mineralny, ale przede wszystkim geneza. Przeprowadzone przez nas w ostatnich latach badania dowiod造, 瞠 nefryt z Jordanowa 奸御kiego jest produktem przeobra瞠nia pierwotnej ska造 diopsydowej, kt鏎a intrudowa豉 w szczeliny sp瘯a serpentynit闚. Ta w豉郾ie iniekcja magmy pogabrowej, wzbogacona w par wodn, by豉 g堯wnym czynnikiem nefrytyzuj帷ym ska喚 diopsydow. Tym samym wyst瘼owanie nefrytu pozostaje w 軼is貫j zale積o軼i z obecno軼i 篡 magmowych i ich produkt闚 lotnych, wykorzystuj帷ych szczeliny tektoniczne, wzd逝 kt鏎ych odbywa si ruch mas skalnych i magmy. R闚nie formy gniazdowe i 篡這we wyst瘼owania nefrytu w strefach silnie zmienionego dynamicznie serpentynitu wskazuj na istotny wp造w podwy窺zonego ci郾ienia i temperatury towarzysz帷ych powstawaniu ska造 nefrytowej na powierzchniach tektonicznych przesuni耩 i wygniece.Fot. 3. Nefryt, Jordan闚 奸御ki ko這 Sob鏒ki.
     W Jordanowie 奸御kim ko這 Sob鏒ki napotka mo積a tak瞠 inne ska造 podobne do nefrytu, zar闚no pod wzgl璠em kolorystyki, jak i paramet闚 jako軼iowych. S to produkty przeobra瞠 serpentynit闚 w豉軼iwych. Zbudowane s g堯wnie ze spil郾ionego antygorytu. Ze wzgl璠u na charakterystyczny typ budowy wewn皻rznej, podobnej do nefrytu, poprawnie ska造 te nale篡 okre郵a mianem nefrytoid闚. Obydwa typy ska, mimo zewn皻rznego podobie雟twa, cechuje jednak inny sk豉d mineralny, jak i nieco odmienna geneza.
     Wszystkie omawiane ska造, tj. nefryt, serpentynit i nefrytoid, 軼i郵e ze sob wsp馧wyst瘼uj, jednak bez serpentynit闚 nie dosz這by do powstania ani nefrytu, ani nefrytoid闚. Mo積a zatem przypuszcza, 瞠 w wielu miejscach 鈍iata, gdzie stwierdzono obecno嗆 ska serpentynitowych, a w nich gniazda lub 篡造 nefrytu, mog wyst瘼owa tak瞠 nefrytoidy, b璠帷e produktami przeobra瞠 serpentynit闚 w豉軼iwych. Taki przypadek, jak wida, mia miejsce w Jordanowie 奸御kim, a tak瞠 w okolicach Bajka逝, gdzie r闚nie stwierdzono wyst瘼owanie znacznych ilo軼i nefrytu i nefrytoid闚.

* Akademia G鏎niczo-Hutnicza; Wydzia Geologii, Geofizyki i Ochrony 字odowiska, Zak豉d Mineralogii, Petrografii i Geochemii.

Fatal error: require() [function.require]: Failed opening required '../../config/right.inc' (include_path='.:/usr/multiphp/php5.2/usr/share/php:/home/lib/php5.2:/home/lib/php5.2/pear') in /home/users/pj/public_html/archiwum/jubiler_1-15/index.php on line 46