|
|
| Seminarium rzeczoznawców |
W dniu 23 sierpnia 2002 r. odby³o doroczne seminarium rzeczoznawców Miêdzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników (MSB). Tematem obrad by³y mo¿liwo¶ci wykorzystania analizy spektralnej odbitego promieniowania podczerwonego do identyfikacji bursztynu, jego falsyfikatów i innych ¿ywic kopalnych w firmach rekomendowanych przez Stowarzyszenie. Chodzi³o o uzyskanie przeno¶nego urz±dzenia umo¿liwiaj±cego szybk± i obiektywn± identyfikacjê kamieni jubilerskich z bursztynu zakutych w gotowych wyrobach, bez potrzeby demonta¿u lub pobierania próbek (jak te¿ innych niszcz±cych albo szpec±cych zabiegów).
Na seminarium zostali zaproszeni badacze bursztynu: geolog - prof. Barbara Kosmowska-Ceranowicz z Muzeum Ziemi PAN w Warszawie, geochemik - dr Aniela Matuszewska z Uniwersytetu ¦l±skiego w Katowicach, fizyk - dr Roman Wrzalik z Uniwersytetu ¦l±skiego w Katowicach.
Prof. Barbara Kosmowska-Ceranowicz przedstawi³a postêp badañ bursztynu ba³tyckiego za pomoc± porównywania krzywych uzyskiwanych z analizy spektroskopii absorpcyjnej w podczerwieni. Badania t± metod± zainicjowali w pocz±tkach lat 60. XX w. prawie równocze¶nie rosyjski znawca bursztynu ¦wiatos³aw Sawkiewicz, badacze niemieccy i amerykañski badacz Curt Beck, stosuj±c je wy³±cznie do identyfikacji sukcynitu. Z biegiem lat zastosowanie metody IRS rozszerzano na inne ¿ywice kopalne, a tak¿e na falsyfikaty.
Tradycyjne badanie ¿ywic kopalnych w podczerwieni jest niezawodne, lecz wymaga pobrania próbki, co jest niedogodne, a nawet niemo¿liwe przy niektórych gotowych wyrobach z bursztynu. St±d próby analizy promieniowania odbitego. Prof. A. Golloch z Duisburga przedstawia³ na seminarium "Amberifu '97" swoj± metodê wykorzystania bliskiej podczerwieni (NIR) kierowanej na wybrany punkt powierzchni badanego wyrobu. Metoda ta mia³a jednak ograniczone mo¿liwo¶ci. Mo¿na by³o uzyskaæ odpowied¼ alternatywn±: czy to jest sukcynit, naturalna ¿ywca b±d¼ kopal, czy materia³y u¿ywane w imitacjach; nie dawa³a mo¿liwo¶ci identyfikowania tych substancji. W praktyce potrzebne jest urz±dzenie mog±ce rozpoznawaæ kilkadziesi±t substancji wizualnie podobnych do bursztynu.
Dr Aniela Matuszewska wskaza³a na znaczne ró¿nice obrazu krzywej spektralnej dla silnie pra¿onego w autoklawach bursztynu w stosunku do materia³u niepoddanego pra¿eniu. Omówi³a te¿ mo¿liwo¶æ stworzenia katalogu wzorcowych krzywych ró¿nych namiastek bursztynu.
Dr Roman Wrzalik przedstawi³ wady i zalety ró¿nych spektrometrów, wskazuj±c na u¿yteczno¶æ zestawów wyposa¿onych w urz±dzenie pozwalaj±ce na doci¶niêcie badanego przedmiotu do okienka z diamentu lub germanu na bardzo ma³ej powierzchni, poni¿ej 1 mm2. Spektrometr bada wówczas materia³ na znikomej g³êboko¶ci 1-1,5 mm i zakucie kamienia jubilerskiego w metalowej oprawie nie wp³ywa na wynik badania.
Je¶li chodzi o spektrometry dla zakresu NIR (bliskiej podczerwieni - 1100-1750 nm), oraz UV-VIS (zakres widzialny i nadfiolet - 200-860 nm), to mo¿na skontaktowaæ siê z przedstawicielem firmy Avantes w Polsce, in¿. Marcinem Czy¿akiem z firmy Viner (60-695 Poznañ, ul. Macieja Rataja, tel: (61) 8216948). Udzieli on wszystkich wyja¶nieñ dotycz±cych sprzêtu. Ich adres internetowy: www.viner.com.pl. Natomiast adres internetowy firmy Avantes: www.avantes.com.
Jest jeszcze niemiecka firma Polytec, która robi spektrometry dla zakresu widzialnego i bliskiej podczerwieni (NIR), ale jest to chyba dro¿szy sprzêt (www.polytec.de).
Bardzo ciekawym rozwi±zaniem jest ma³y spektrometr Travel-IR firmy SensIR. Oparty jest na technice ATR, gdzie bada siê odbity od materia³u sygna³. Poniewa¿ próbkê mo¿na docisn±æ do powierzchni kryszta³u ATR, wiêc nadaje siê on do badania nawet twardych materia³ów (kryszta³ ATR jest chroniony przez diament). Widma podczerwone w zakresie 650-4000 cm-1 ³atwo przes³aæ do komputera, a dziêki kamerze na ma³ym monitorze widaæ powierzchniê próbki.
Wiêcej danych na stronie www.sensir.com/s Products/travelir.asp.
Mgr Wies³aw Gier³owski poinformowa³ o próbach badañ dokonanych w Londynie za pomoc± spektrometru Travel-IR przez Alana Sandersa z firmy Spektroskopy Central na materiale przekazanym przez cz³onków MSB: Boba Rontalera i Wojciecha Kalandyka. Badaniom poddano surowy bursztyn ba³tycki i dominikañski, gotowe kamienie jubilerskie z bursztynu (szlifowane i polerowane) oraz srebrne wyroby jubilerskie (pier¶cionki) z wypuk³ymi kamieniami bursztynowymi. Pier¶cionki mia³y identyczne oprawy i kamienie takiej samej formy i wymiaru, lecz ró¿nej przejrzysto¶ci i odmiany barwnej:
- jasno-¿ó³ty, nieprzejrzysty, naturalny,
- jasny, prawie bezbarwny, pra¿ony w autoklawie, nie³uskowany.
Uczestnicy seminarium otrzymali kopie krzywych spektralnych i mogli przekonaæ siê o znacznych ró¿nicach w ich obrazie, szczególnie pomiêdzy materia³em naturalnym a poprawianym w autoklawie. Ta sama próbka zbadana w ró¿nych punktach daje znacznie ró¿ni±c± siê krzyw±. Nie ma w tej sytuacji mo¿liwo¶ci ustalenia jednej krzywej wzorcowej i automatycznego porównywania z ni± wyników poszczególnych analiz, na co w zasadzie pozwala wbudowany w spektrometr Travel-IR komputer przy istnieniu wzorca. Interpretacja ró¿nic w przebiegu krzywych spektralnych uzyskanych na u¿ytym aparacie wymaga udzia³u do¶wiadczonego naukowca.
Dr in¿. Ma³gorzata Kucharska w dyskusji zgodzi³a siê z sugerowan± konieczno¶ci± wspó³pracy w dziedzinie badañ metodami spektralnymi bursztynu i jego falsyfikatów z Politechnik± Gdañsk±, której mogliby¶my dopomóc w uzupe³nieniu sprzêtu w zamian za us³ugi badawcze. Zapewne wystarczy³oby dokupiæ do aparatury posiadanej przez Politechnikê przystawkê ATR.
Dr in¿. S³awomir Safarzyñski zwróci³ uwagê na ograniczenia proponowanej metody identyfikacji ¿ywic. W przypadku diagnostyki wyrobów jubilerskich powinni¶my liczyæ siê z wp³ywem zastosowanych sposobów obróbki powierzchniowej na uzyskiwane wyniki pomiarów.
W dyskusji zabierali g³os wszyscy uczestnicy w liczbie 12, w tym uczestnicz±cy cz³onkowie Zarz±du MSB.
W rezultacie postanowiono:
- nadal prowadziæ kontrolê firm rekomendowanych co do poprawno¶ci opisu wyrobów bursztynowych (naturalny, poprawiany, rekonstruowany, dublety) znanymi rzeczoznawcom metodami warsztatowymi;
- opracowaæ podrêczn± instrukcjê stosowania tych metod;
- najtrudniejsze do identyfikacji przypadki kierowaæ do zbadania przez wspó³dzia³aj±ce instytucje naukowe:
Muzeum Ziemi PAN, Uniwersytet ¦l±ski i Uniwersytet Gdañski;
- nawi±zaæ sta³± wspó³pracê z Politechnik± Gdañsk±.
gg
|
|
Fatal error: require() [function.require]: Failed opening required '../../config/right.inc' (include_path='.:/home/lib:/home/conf/lib:/usr/share/fpdf:/usr/share/pear:/usr/share/php') in /home/users/pj/public_html/archiwum/jubiler_1_18_2003/index.php on line 45
|
