Polski Jubiler

 NUMER ARCHIWALNY


Na ok豉dce: Jacek Byczewski, bransolety, stal, z這to

fot. J. Malinowski

W NUMERZE

Dawny i wsp馧czesny kunszt z這tniczy - historia kolekcji sztuki z這tniczej w zbiorach Muzeum Miedzi w Legnicy
     Od ponad 20 lat tworzona jest w Muzeum Miedzi w Legnicy kolekcja, kt鏎a ma ambicj sta si zbiorem reprezentatywnym dla panoramy zjawisk zachodz帷ych w z這tnictwie polskim od okresu mi璠zywojennego do wsp馧czesno軼i. Finansowym dla niej zapleczem by hojny mecenat pa雟twowy oraz ofiarno嗆 samych z這tnik闚. Kszta速 artystyczny zbioru rodzi si dzi瘯i zaanga穎waniu mi這郾ik闚 sztuki srebra i 篡czliwej opiece przedstawicieli 鈍iata nauki. Niekt鏎e zespo造 kolekcji by造 ju pokazywane na kilku wystawach muzealnych w kraju. Obecnie, dzi瘯i zaproszeniu dyrekcji Muzeum Polskiego w Ameryce, zbi鏎 ilustruj帷y powstanie i rozw鎩 polskiego z這tnictwa artystycznego zostanie zaprezentowany w Chicago w najbli窺zych miesi帷ach.

     Historia powstania kolekcji jest zwi您ana z cykliczn imprez odbywaj帷 si w Legnicy od 1979 r. pod has貫m Og鏊nopolskie Przegl康y Form Z這tniczych SREBRO. W tym czasie by造 to jedyne w Polsce zorganizowane dzia豉nia na rzecz rozwoju polskiego z這tnictwa, stymuluj帷e jego tw鏎czo嗆 w kierunku sztuki srebra, pozwalaj帷e na stworzenie platformy szerokiej prezentacji artystycznej. R闚nolegle narodzi豉 si idea tworzenia kolekcji srebra artystycznego w Muzeum Miedzi. W zamierzeniach tw鏎c闚 programu imprezy zbi鏎 ten mia stanowi dokumentacj i zapis dzia豉 wystawienniczych promuj帷ych nowe tendencje w z這tnictwie polskim. Mia by tak瞠 artystyczn wizyt闚k Legnicko-G這gowskiego Zag喚bia Miedziowego poprzez ukazanie mo磧iwo軼i wykorzystania srebra pozyskiwanego w trakcie produkcji miedzi.
     Pocz徠ek gromadzeniu da造 nieliczne (7 obiekt闚) zakupy po dw鏂h wystawach OPFZ SREBRO '79. By造 w鈔鏚 nich, pokazane na wystawie g堯wnej, "Naszyjniki rewiowe" o geometrycznych formach autorstwa Iwony Treli-Mroziuk, powsta貫 dla kolekcji dom闚 Mody Polskiej w Warszawie, a ponadto dwie prace rze嬌iarskie J霩efa Fajngolda, nawi您uj帷e do mi璠zywojennej stylistyki art d嶰o, na wystawie monograficznej. Te r騜ne biegunowo prezentacje i dokonane po幡iej nabytki zaci捫y造 na przysz造m kierunku gromadzenia zbior闚. By造 to bowiem prace ilustruj帷e jednej strony aktualne osi庵ni璚ia polskiego z這tnictwa, z drugiej za jego historyczne korzenie tkwi帷e w przesz這軼i mi璠zywojennej. Od po這wy lat 80. postanowiono, 瞠 po przegl康ach kupowane b璠 prace najwy瞠j ocenione przez jury.
     Okazj do poszerzenia znajduj帷ego si dopiero w zarodku zbioru da II OPFZ SREBRO '80. Cz窷 z zakupionych do muzeum prac stanowi造 obiekty o prostych, geometrycznych formach wnosz帷e oryginalne my郵enie do projektowania obiekt闚 z這tniczych. Podkre郵ano w nich walor u篡tego materia逝, warto軼i by kolor w eleganckich po陰czeniach srebra z miedzi, hebanem czy macic per這w. W niekt鏎ych pojawi豉 si tendencja do odchodzenia od tradycji i stosowania zdobnictwa. W鈔鏚 autor闚 33 prac zakupionych po konkursach na tw鏎cze wykorzystanie miedzi w bi簑terii (bransoleta i pier軼ionek) i przedmiocie (造磬a) byli: Tadeusz Klimczak, Stanis豉w K璠zierski, Andrzej Bandkowski, Kamilla Rohn, Maria Fr帷kowiak-Ramach, Marek Brzozowski, Stanis豉w K璠zierski, Adam Mo盥瞠, Janusz Bo瞠k, Wojciech Brzezi雟ki. Nabyto tak瞠 stworzon w "kulcie pracy" bransolet "St馧 lutniczy" Tomasza Zaremskiego. Nie wszystkie jednak nagrodzone przez jury obiekty trafi造 do legnickiej kolekcji. Najbardziej awangardowe wzbogaci造 zbiory muze闚 w Gliwicach i w Kazimierzu Dolnym.
     Dynamicznie rozwijaj帷 si imprez przerwa stan wojenny og這szony w grudniu 1981 r. i wyjazd z Legnicy Marka Nowaczyka, spiritus movens z這tniczych prezentacji. Reaktywowanie dzia豉lno軼i nast徙i這 w 1983 r., a gospodarzem legnickiego "srebra" zosta這 Biuro Wystaw Artystycznych (BWA). Pr鏂z tradycyjnych przegl康闚 zaproponowano w闚czas eksperymentalne wystawy tematyczne o charakterze konkurs闚, wyzwalaj帷e inwencj artystyczn, mobilizuj帷e autor闚 do tw鏎czej rywalizacji. Organizatorom chodzi這 o wypromowanie na sta貫 tendencji, w kt鏎ej o warto軼i obiektu z這tniczego stanowi豉by jego jako嗆 uwarunkowana form, poziomem wykonania, a nie funkcj u篡tkow.
     R闚nocze郾ie, z uwagi na znaczenie problem闚 zwi您anych z gromadzeniem obiekt闚 srebra i utrwalaniem informacji o dzia豉lno軼i legnickiego o鈔odka, w ramach BWA powsta這 Centrum Dokumentacyjno-Wystawiennicze SREBRO - SZTUKA PRZEDMIOTU. Nie uda這 si jednak w nowo powsta貫j strukturze zrealizowa zada kolekcjonerskich. Powsta豉 kilkuletnia luka dokumentacyjna, o kt鏎ej 鈍iadczy znikoma liczba obiekt闚 zakupionych w drugiej po這wie lat 80. zar闚no do muzeum, jak i do BWA.
     Sytuacja uleg豉 zmianie na korzy嗆 w latach 90., gdy zacie郾i豉 si wsp馧praca Biura Wystaw Artystycznych z Muzeum Miedzi, kt鏎e nasili這 dzia豉nia kolekcjonerskie. Z czasem ich narz璠ziem, kreuj帷ym oblicze legnickiego zbioru, sta造 si wystawy autorskie, po kt鏎ych pozyskiwano liczne prace. W ten spos鏏 zbi鏎 uzupe軟iano i rozszerzano go chronologicznie i tematycznie.
     Wa積ym krokiem na tej drodze by這 zorganizowanie retrospektywnej wystawy pt. "15 lat legnickich pokaz闚 srebra artystycznego" w 1995 r., kt鏎ej celem by這 pokazanie genezy i dorobku imprez srebra. Mieli鄉y tak瞠 nadziej, 瞠 przynajmniej cz窷 eksponowanych w闚czas prac trafi do zbior闚 Muzeum Miedzi. Te oczekiwania spe軟i造 si i w efekcie cz窷 dzie z這tniczych z siedmiu przegl康闚 i sze軼iu wystaw tematycznych wzbogaci豉 legnick kolekcj o ponad 100 prac (sk豉daj帷ych si nierzadko z kilku czy kilkunastu obiekt闚), w tym 36 darowizn. Ukazywa造 one przeobra瞠nia, jakie dokona造 si w z這tnictwie polskim w latach 80. i 90., od bi簑terii czysto funkcjonalnej i dekoracyjnej do ozd鏏 ekstrawaganckich oraz dzie sztuki z這tniczej bez funkcji u篡tkowej, najcz窷ciej o charakterze rze嬌iarskim. W pracach p騧niejszych wida by這 odwr鏒 od z這tniczych 瘸rt闚, ascezy i surowo軼i geometrycznych form, technicznych motyw闚, za這穎nej matematycznej dok豉dno軼i na rzecz spokojnych i czystych kszta速闚 z subteln doz eleganckiej dekoracji. Zmian w kierunku klasyki spowodowa豉, jak si wydaje, moda na stylistyk art d嶰o, nowe poszukiwania tw鏎cze, a tak瞠 pewien przesyt tzw. antybi簑teri i antyz這tnictwem.
     Dokonanie zakupu tak powa積ego zespo逝 prac sta這 si mo磧iwe dzi瘯i zaanga穎waniu organizacyjnemu i finansowemu Muzeum Miedzi i wsparciu Wydzia逝 Kultury i Sztuki Urz璠u Wojew鏚zkiego w Legnicy, oraz samych z這tnik闚 . W tym miejscu wypada wszystkich naszych hojnych ofiarodawc闚 wymieni (podaj帷 w nawiasie liczb ofiarowanych obiekt闚). Byli to: Andrzej Bandkowski (8), Andrzej Boss (4), Janusz Bo瞠k (1), Andrzej Cubrzy雟ki (1), Ewa Franczak i Piotr Oko這wicz (5), Krzysztof Gi鎥o (1), Stanis豉w K璠zierski (1), Ma貪orzata Mldner-Nieckowska (1), Mariusz Pajaczkowski (3), Kamilla Rohn (4), Ewa i Jacek Skrzy雟cy (1), Magdalena i Tomasz Stajszczakowie (1), Eugeniusz Get-Stankiewicz (1), Bohdan Suchodolski (3), Piotr Szewczyk i Anna Skibska (1), Dariusz Zara雟ki (1), Hanna i Jacek Zdanowscy (3). Wyra瘸my tak瞠 wdzi璚zno嗆 pozosta造m artystom, kt鏎ych prace wzbogaci造 kolekcj, a chc帷 okre郵i szczeg馧owo autorski kszta速 zbioru, przedstawiamy ich nazwiska w kolejno軼i alfabetycznej: Barbara i Andrzej Bielakowie, Agnieszka Bruzda, Wojciech Brzezi雟ki, Marek Brzozowski, Jacek Byczewski, Rados豉wa i Piotr Cieciurowie, Ewa Czarnota-Zaremska i ㄆkasz Zaremski, S豉womir Fija趾owski, Maria Fr帷kowiak-Ramach, Seweryna Guga豉-Stolarska, Jerzy Gurgul, Wiktor Gutt, Tadeusz Hernik, Tomasz Jagie陶o, Danuta K帷ka, Tadeusz Klimczak, Danuta Kobielska, Jacek Kobielski, Jacek Kobi雟ki, Wojciech Kochman, Jaros豉w Kolec, Joanna i Tadeusz Jaworscy, Robert Kulesza, Aleksandra Mamo, Bo瞠na Marciniak-Skowron i Wojciech Skowron, Tomasz Mayzel, Marek Milanowski, Adam Mo盥瞠, Andrzej Mrozi雟ki, Andrzej Mrozi雟ki jun., Lucyna i Marek Nieniewscy, ㄆkasz Pyra, Leszek Kuba Radomski, Micha Smyka, Gra篡na i W這dzimierz Stelmaszczykowie, Jerzy Stolarski, Andrzej Szadkowski, Dariusz Szafra雟ki, Rados豉w Szczepa雟ki, Jerzy Szymula, Micha 奸usarczyk, Iwona Trela-Mroziuk, Joanna Wajnikonis, Leszek Weiss, Jaros豉w Westermark, Edward Wikenhauser, Marcin Zaremski, Tomasz Zaremski.
     Wystaw zbior闚 krakowskiego kolekcjonera pt. "Srebro art d嶰o z kolekcji Marka Sosenki" w 1993 r. cofn瘭i鄉y si do korzeni nowoczesnego z這tnictwa. Uda這 nam si w wi瘯szo軼i zesp馧 ten pozyska drog zakupu i darowizny. Liczy 150 obiekt闚, s w鈔鏚 nich srebra sto這we, bi簑teria oraz przedmioty dekoracyjne i galanteryjne. Pr鏂z cz窷ci bi簑terii nie mamy informacji dotycz帷ej autorstwa tych prac, gdy wykonywano je masowo w znanych zak豉dach metalowych Austrii, Niemiec i Polski. Ich poziom artystyczny wyznacza造 jednak projekty wybitnych tw鏎c闚 wsp馧pracuj帷ych z przemys貫m. Obiekty polskie nie odbiegaj poziomem od propozycji firm europejskich, niekiedy nawet przewy窺zaj je oryginalno軼i pomys堯w, dobrze 鈍iadcz帷 o poziomie naszego wzornictwa artystycznego. Fakt ten nie zaskakuje, poniewa wielu wybitnych artyst闚 tworzy這 obiekty sztuki u篡tkowej, kt鏎e nast瘼nie powiela przemys. Przyk豉dem takiej dzia豉lno軼i by豉 wsp馧praca Julii Ringel-Keilowej z fabryk Frageta, Jerzego Warcha這wskiego z zak豉dami braci Hempel czy wreszcie Wojciecha Jastrz瑿owskiego z Towarzystwem Akcyjnym Fabryk Metalowych Norblin, Br. Buch i T. Werner. Prace z wymienionych wytw鏎ni znajduj si w naszej kolekcji, najliczniejsze reprezentuj nurt kubistyczno-konstruktywistyczny, nieliczne powsta造 w duchu tradycji narodowej inspirowanej sztuk ludow. Zbi鏎 ten jest dla nas wa積ym ogniwem, 陰czy bowiem dawne z這tnictwo w zbiorach Muzeum Miedzi ze wsp馧czesnym i dobrze 鈍iadczy o pocz徠kach nowoczesnego my郵enia w tw鏎czo軼i z metalu. Jego fragment, odnosz帷y si do wyposa瞠nia sto逝, stanowi tak瞠 badawczy materia do por闚na z neomodernistycznymi obiektami, nabytymi do muzeum po wystawie tematycznej "Srebra sto這we... i nie tylko" (1996). Dodatkowym powodem do zadowolenia z posiadanego zespo逝 sreber art d嶰o jest wynikaj帷y z mody fakt ich ogromnej popularno軼i na rynku antykwarycznym. Zbi鏎 ten by ju pokazywany w Muzeum Narodowym w Szczecinie, Muzeum 奸御ka Opolskiego w Opolu i w Muzeum w Koninie.
     W 1996 r. rozpocz瘭i鄉y pertraktacje z J霩efem Fajngoldem (1910-1998) w sprawie zorganizowania ekspozycji i zakupu prac. Spotkania i wywiady z najstarszym z這tnikiem przedwojennej Warszawy zaowocowa造 ekspozycj i katalogiem "J霩ef Fajngold. Rze嬌iarz i z這tnik" w 1997 r. (por. "PJ" nr 1(9), 2000). Na wystawie przedstawiono ca造 dorobek artysty, na kt鏎y z這篡造 si m.in. prace rze嬌iarskie tworzone pod wp造wem klasycyzuj帷ych tendencji obowi您uj帷ych w latach 30. w pracowni prof. Tadeusza Breyera w warszawskiej ASP, bi簑teryjne - od klasycyzuj帷ych w duchu art d嶰o, po ekspresyjne obiekty modelowane ogniem, nawi您uj帷e do bi簑terii "ornowskiej" oraz p豉skorze嬌y, tzw. czekanki, o tematyce 篡dowskiej i srebra kultowe. Do muzeum trafi豉 niemal ca豉 spu軼izna po arty軼ie w liczbie ponad 100 obiekt闚, dzi瘯i znacz帷ym zakupom wymienionych prac i darowi幡ie szkic闚 i warsztatu z這tniczego ju po jego 鄉ierci, kt鏎a nast徙i豉 w niespe軟a rok od wystawy. Uzupe軟ieniem zbioru obiekt闚 J霩efa Fajngolda s autorskie fotogramy rytualnych sreber, kt鏎e wcze郾iej opu軼i造 jego pracowni.
     Niezwykle wa積e dla naszej kolekcji z這tnictwa by這 pozyskanie prac Henryka Grunwalda (1904-1958), z wykszta販enia malarza, grafika, z這tnika, zajmuj帷ego si r闚nie kowalstwem artystycznym, kt鏎e podni鏀 do rangi sztuki (por. "PJ" nr 2(7), 1999). W豉郾ie trudna sztuka kszta速owania metalu uczyni豉 go znanym ju przed wojn dzi瘯i monumentalnym realizacjom, projektowanym dla gmach闚 publicznych stolicy. Po 1945 r. zas造n掖 jako autor projektu odbudowy Grobu Nieznanego 皋軟ierza w Warszawie. Grunwald by tak瞠 prekursorem bi簑terii z niekosztownych materia堯w, ale o wyrazistym artystycznym obliczu, odzwierciedlaj帷ym aktualne tendencje w sztuce polskiej. Ich tematyka, nawi您uj帷a do polskich legend czy zakopia雟kiego folkloru, wyra瘸na ekspresja wewn皻rzna figuralnych scen zamkni皻a uproszczon, wr璚z graficzn form plasuje te prace w rodzimym nurcie stylu art d嶰o. Po wojnie prace te nie straci造 na aktualno軼i, bowiem tematyka ludowa by豉 akceptowana politycznie jako "narodowa w formie". Ze wzgl璠u na walory artystyczne by造 nadal cenione i znajdowa造 nabywc闚 indywidualnych i zbiorowych (Cepelia oraz ambasady). Zorganizowana w 1998 r., w 40-lecie 鄉ierci artysty, wystawa "Henryk Grunwald. Mistrz kompozycji w metalu" zgromadzi豉 prace z這tnicze, projekty rysunkowe prac w metalu i obiekty z zakresu kowalstwa artystycznego. Po zamkni璚iu ekspozycji cz窷 prac bi簑teryjnych trafi豉 do naszych zbior闚, podobnie jak trzy obiekty kute w 瞠lazie (篡randol, kinkiet i popielnica), ofiarowane nam przez Urz康 Rady Ministr闚 w Warszawie.
     W 1998 r. zako鎍zy豉 sw dzia豉lno嗆 znana Sp馧dzielnia Pracy R瘯odzie豉 Artystycznego ORNO w Warszawie. Przez wiele lat, od momentu swego powstania w 1949 r., kszta販i豉 kadr artyst闚 rzemie郵nik闚, kt鏎zy projektowali i wykonywali m.in. insygnia wy窺zych uczelni, w豉dz miejskich, monumentalne prace dla Politechniki Gda雟kiej czy katedry warszawskiej. ORNO ubiera這 tak瞠 Polki w masywn bi簑teri bogato zdobion kamieniami, uwa瘸n przez wiele lat za synonim dobrego smaku i elegancji. Informacja o procesie przekszta販ania sp馧dzielni stanowi豉 kolejny impuls do przedsi瞝zi耩 na rzecz powi瘯szania legnickiego zbioru. Zakupili鄉y g堯wnie obiekty korpusowe, galanteri z這tnicz, w tym pierwsze modele prac autorstwa Romualda Rochackiego, realizowane zaraz po wojnie. W naszej kolekcji prace ORNO stanowi pewn ci庵這嗆 z pracami Henryka Grunwalda, poprzez jego wp造w jako wyk豉dowcy i jurora na projekty wdra瘸ne przez sp馧dzielni do produkcji. Dlatego w豉郾ie motywy zdobnicze prac inspirowanych sztuk ludow maj w sobie ducha tego artysty.
     Ostatnim, jak do tej pory, etapem uzupe軟iania kolekcji by造 zakupy obiekt闚 krakowskiej Sp馧dzielni Pracy R瘯odzie豉 Artystycznego Imago Artis powsta貫j w 1947 r. S to prace bi簑teryjne autorstwa Stanis豉wa Chojnackiego wykonane filigranem, jedn z najtrudniejszych i najpi瘯niejszych zarazem technik z這tniczych, dzi ju prawie zapomnian.
     W minionych 20 latach dzi瘯i legnickim pokazom powsta豉 znaczna kolekcja wsp馧czesnego z這tnictwa, poszerzona o obiekty wykonane w miedzi, mosi康zu i 瞠lazie. Zgromadzono w niej prace 70 artyst闚 z這tnik闚 z ca貫j Polski, zar闚no nestor闚 z這tniczego kunsztu, jak i tw鏎c闚 鈔edniego i m這dego pokolenia. Liczy 560 obiekt闚 - 300 bi簑teryjnych i 260 innych, w tym srebra sto這we, galanteria bi簑teryjna, warsztat z這tniczy, projekty i obiekty kowalstwa artystycznego.
     Mamy nadziej, 瞠 kolekcja b璠zie powi瘯szana z roku na rok, tak jak stale rozszerza si kr庵 ludzi zafascynowanych z這tniczym kunsztem.

Fotografie:
1. Leszek Weiss: "Krzywik przestrzenny", bransoleta, srebro mosi康z, mied, stal, 1994. fot. J. Malinowski
2. Peter Berens: cukiernica, srebro, lata 30. XX w., Niemcy. fot. J. Zych

Fatal error: require() [function.require]: Failed opening required '../../config/right.inc' (include_path='.:/usr/multiphp/php5.2/usr/share/php:/home/lib/php5.2:/home/lib/php5.2/pear') in /home/users/pj/public_html/archiwum/jubiler_3-14/index.php on line 46